De Noordwest-Europese aardappeloogst wordt geschat op minder dan 24 miljoen ton. Dat is veel minder dan vorig jaar en ook minder dan het vijfjarig gemiddelde. Ondertussen is het EU-areaal wel fors gestegen.

In het kort:
90.000 hectare meer aardappelen, 8% lagere opbrengst
Zorgen over hoe tonnencontracten worden afgehandeld  
Hoog onderwatergewicht maakt knollen kwetsbaar
10 telers vertellen over hun ervaringen

Nicolas Vanoverberghe zuigt met zijn tanden op elkaar hoorbaar lucht naar binnen als hem wordt gevraagd naar hoe hij denkt dat zijn afnemer gaat reageren op zijn lage opbrengst. “Dat is een lastige vraag, ik weet niet hoe dat gaat aflopen.”
Vanoverberghe teelt aan weerskanten van de Belgisch-Franse grens op contract voor verschillende afnemers verschillende rassen fritesaardappelen. Feitelijk moet zijn oogst nog beginnen, maar het gaat erom spannen of hij aan gemiddeld 35 ton per hectare komt.
Hij durft er nog niet op te vertrouwen dat de afnemers met de hand over het hart gaan strijken, en niet de gecontracteerde tonnen gaan opeisen. Al put hij aan de andere kant wel weer enig optimisme uit het feit dat de regionale overheid de droogte als ramp heeft erkend. “Ik wil de ontbrekende tonnen volgend jaar wel leveren.”

Oogst van fritesaardappelen voor verwerker Clarebout in Wallonië in België. De grond is kurkdroog en valt op de rooier goeddeels als poeder door de matten. Onderwatergewichten zijn hoog. 

Veel minder aardappelen

Er zijn in Noordwest-Europa minder aardappelen gegroeid. De extreem droge zomer 2018 heeft er overal flink ingehakt. De organisatie van Noordwest-Europese aardappeltelers NEPG schat dat de aanstaande oogst van consumptieaardappelen 18% lager zal zijn dan die van vorig jaar.
Ten opzichte van het vijfjarig gemiddelde is sprake van een 8% lagere opbrengst in Nederland, België, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië. Dit ondanks het gegeven dat het totale areaal consumptieaardappelen de afgelopen vijf jaar juist met 8,4% is gegroeid.
De extreme droogte en vooral de hoge temperaturen in Noordwest-Europa resulteren in een geschatte gemiddelde opbrengst van ongeveer 40 ton per hectare in de vijf belangrijkste aardappellanden.

Omdat de hoofdoogst in Groot-Brittannië nog maar nauwelijks is begonnen, is het daar nog steeds moeilijk om tot een betrouwbare schatting te komen, maar ook hier worden lagere oogsten verwacht.

NEPG schat de totale bruto consumptieoogst tussen 23,5 en 24,0 miljoen ton. Dit is weliswaar meer dan de lage oogst van 2012 van 22,5 miljoen ton. In dat jaar was de vraag echter 15% lager. In 2012 waren de gemiddelde eindopbrengsten in de NEPG 44 ton per hectare. Dat was hoger dan dit jaar, maar we moeten bedenken dat toen het areaal consumptieaardappelen bijna 90.000 hectare kleiner was.

Het Duitse aardappelhandelshuis Weuthen schat de hectare-opbrengsten in het grote gebied van Rijnland tot aan Emsland 20% lager dan normaal.
Zorgen contracttelers

De zorg van Nicolas Vanoverberghe over de contractafhandeling staat dan ook niet op zich. Behalve in België en Frankrijk maken ook contracttelers in Duitsland zich zorgen over hoe bij achterblijvende opbrengsten tonnencontracten afgehandeld gaan worden. In hoeverre gaat de afnemer zonder aanziens des persoons naleving van het contract afdwingen, vragen ze zich af.

Dominique Bottelier met 200 hectare Fontane in de Waalse provincie Henegouwen laat alvast weten dat ze bij hem voor bijbetalen aan het verkeerde adres zijn. “Het bestaat niet dat ik ga betalen voor aardappelen die ik niet lever”, zegt hij vanachter de inschuurlijn.

Inschuren van Fontane aardappelen bij Dominique Bottelier. Grote hopen loof laten zien dat het rooien al een week doodspuiten is begonnen. Het plan is om ze pas juni weer in te schuren. 

Bijna alle telers, en zeker de contracttelers in de genoemde landen die we tijdens een rondgang spreken, zijn op de hoogte van het systeem van hectarecontracten en de overmachtclausule die in Nederland wordt gehanteerd. Zoiets hadden ze nu ook graag gehad.

Gevraagd om overmacht

Volgens NEPG hebben in verschillende landen telersorganisaties hun regering om een situatie van overmacht gevraagd, zodat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor deze lage opbrengsten.

De telersorganisatie stelt daarbij vast dat lang niet alle telers zullen kunnen profiteren van de hoge prijzen die nu worden genoteerd en voor het komende afzetseizoen worden voorspeld. Het merendeel van alle aardappelen is immers gecontracteerd. De combinatie van een lagere opbrengst en een hogere tarra zal duidelijk van invloed zijn op de hoeveelheid nog vrij te verkopen aardappelen.

De Duitse teler Heinz-Josef Plum (links) graaft enkele Fontane planten uit. Doordat maar de helft van de knollen is aangelegd, is de sortering redelijk grof. 

Onduidelijkheid over kwaliteit

Alle landen melden doorwas en telers vragen zich af hoe deze partijen zich gaan houden in de opslag. Ook het gemiddelde drogestofgehalte, wat eerst aan de hoge kant was, neemt af als gevolg van de toename van doorwas. Omdat de meeste aardappelen nog in de grond zitten, is het te vroeg om een goede inschatting te maken wat voor invloed vooral de doorwas op de netto opbrengst zal hebben. Het tarrapercentage zal over het algemeen hoger uitvallen dan vorig seizoen.

Sommige verwerkers hebben hun leveringsnormen al verlaagd en er zijn meldingen dat tafelaardappelen en/of zetmeelaardappelen in de verwerkingslijnen terechtkomen. In veel delen van de NEPG-landen is het oogsten vertraagd vanwege te droge omstandigheden en sommige verwerkingslijnen werden gedurende enkele uren of dagen niet gevoed door een gebrek aan aardappelen. Telers hopen op regen, maar ook weer niet te grote hoeveelheden, uit angst voor een zeer regenachtige herfst die de oogst zou belemmeren.
 

Aardappel met verschillende vormen van doorwas. In vrijwel alle aardappelpercelen komt in meer of mindere mate doorwas voor. Zolang de nieuwe knollen kleiner zijn dan 25 millimeter is dat in de bewaring geen probleem. 

De eerder genoemde teler Nicolas Vanoverberghe hoopt op wat milde buitjes. Hij is half september begonnen Innovator te rooien. Hij is er ook meteen weer mee gestopt. Hij wil voorkomen dat een teveel aan kluiten stootblauw veroorzaakt vanwege het hoge onderwatergewicht van de aardappelen. Opmerkelijk is dat Vanoverberghe zijn aardappelen niet heeft hoeven doodspuiten. Het gewas stierf door de droogte vanzelf af.
Ondertussen worden telers met vrije aardappelen nog niet overspoeld door vraag vanuit fritesfabrieken die hun grondstofstromen willen zeker stellen. De tweede helft van aardappelseizoen 2018-‘19 is nog maar net begonnen.

Bron: Boerderij