België en Nederland zijn de belangrijkste producenten van frites in West-Europa. Nederlandse verwerkers hebben in kalenderjaar 2021 3,8 miljoen ton aardappelen omgezet in voorgebakken frites en andere aardappelproducten. In België worden jaarlijks ruim 5 miljoen ton aardappelen verwerkt.

Volgens de Belgische beroepsvereniging voor aardappelhandel en -verwerking, Belgapom, hebben de fritesproducenten nog voor hooguit drie tot vier weken voldoende zonnebloemolie op voorraad.

Hoge kosten, geen voorraden

In Nederland hebben enkele grote verwerkers zich ondertussen goed ingedekt. De vraag is goed en daar wordt naar geproduceerd.

“Je gaat nu niet onnodig voorraden opbouwen”, zegt Dick Zelhorst, directielid van Aviko. De kosten zijn een ander hoofdstuk geworden. Zelhorst: “De energiekosten zijn enorm gestegen. Gas en elektriciteitskosten wegen veel zwaarder in de kostprijs dan een jaar geleden. En andere olie inkopen ter vervanging van zonnebloemolie is veel duurder, omdat we die vrij op de markt moeten inkopen. Dat maakt de frites duurder.”

Lamb Weston/Meijer (LW/M) heeft afgelopen maanden al veel op voorraad gezet ter voorbereiding op het zomerseizoen en draait momenteel op volle toeren omdat ze zien dat de vraag in hun markten groot is, geeft een woordvoerder van de aardappelverwerker uit Kruiningen in een schriftelijke verklaring aan.

LW/M frituurt een groot gedeelte van de aardappelproducten in zonnebloemolie. 85% van de EU-import aan zonnebloemolie komt uit Oekraïne, dus er is een tekort in de gehele markt. LW/M gaat over op raapzaadolie of een combinatie hiervan met zonnebloemolie en heeft nu voldoende om dit kalenderjaar te kunnen produceren. Raapzaadolie past het beste in de duurzaamheidsstrategie van de aardappelverwerker. “Onze klanten zijn inmiddels geïnformeerd. De uitdaging zit mede in het feit dat alle verpakkingen tekstueel moeten worden aangepast. Dat is een grote klus waarbij we nauw schakelen met de brancheorganisaties.”

Dure inkopen

Als je onder andere veel in de retail zit qua afzet, heb je een hoog gehalte zonnebloemolie in de productie, want 5% van een kilo frites is olie, zegt Zelhorst. Aviko is de laatste jaren al steeds meer met zonnebloemolie gaan bakken, omdat de consument dat als duurzaam beoordeelt. “Wij hebben nu duurzaam geproduceerde palmolie moeten kopen op een dagmarkt die helemaal overstuur is. Maar we zijn volledig ingedekt voor het lopende kalenderjaar met bakolie,” zegt Zelhorst. Overigens werkt Aviko altijd met duurzame palmolie. Grote vraag is of er wel zonnebloemen worden gezaaid in het voorjaar in Oekraïne.

Naast duur ingekochte bakolie rijzen de energiekosten de pan uit, waardoor extra voorraad frites in koel- en vrieshuizen opslaan een prijzige aangelegenheid is geworden en te veel voorraad niet wenselijk is.

Op de fysieke aardappelmarkt heerst ondanks de goede vraag een zekere terughoudendheid. Vrije aardappelen worden amper aangekocht. Meeleveraardappelen en contractaardappelen zetten de toon. Er zijn te veel onzekerheden over onder andere prijzen, inkoop en logistiek die de stemming drukken.