Vijf keer beregend op zandgrond

Harry Geling teelt op zandgrond Fontane-fritesaardappelen voor Aviko. Dit jaar pootte hij de aardappelen zonder specifieke reden relatief laat, op 25 april. “Het was wel een gunstige periode. De grond was goed bewerkbaar en prima vochthoudend.”

Het was op dat moment al droog en die droogte zette door. “Ik heb dit seizoen vijf keer beregend met grondwater; de eerste keer op 12 juni en de laatste keer op 11 augustus. Het ging telkens om 25 tot 30 millimeter. Op deze zandgrond is beregenen een must. In 2018 en 2019 heb ik nog vaker met de haspel op het land gestaan.”

Door te beregenen hield Geling de groei in het gewas en zorgde hij ervoor dat er op het eind geen doorwas ontstond. Al waren de meerkosten van dit beregenen – met dieselmotor – in totaal ruim € 8.000 voor 11 hectare.

Weinig regen
Veel regen viel er dit seizoen niet in Oploo. “De regen leek Oploo precies te mijden. Het waren telkens relatief kleine buien die weinig water brachten, terwijl 5 kilometer verderop een keer 49 millimeter op een dag is gevallen.”

Door het late poten doorstonden de aardappelen de hittegolf van begin augustus relatief goed. “Het gewas was duidelijk wat vitaler en stond mooi groen op het veld”, aldus Geling.

In het weekend van 11 september is het loof van de aardappelen doodgespoten. Eind deze maand verwacht Geling te gaan rooien. “Ik ben tevreden hoe de aardappelen erbij staan. Uit proefrooiingen blijkt een onderwatergewicht van 390 en de verwachte hectareopbrengst zal zo’n 65 ton zijn. Dat is iets bovengemiddeld.”

Wat dit jaar wel opvalt, zijn de grote verschillen in het aantal knollen per plant in het perceel. “In voorgaande jaren was er veel meer uniformiteit. Ik heb er niet echt een goede verklaring voor.”

Geluk gehad met de buien

Franck Martinache in het Noord-Franse Sebourg is parttime akkerbouwer en parttime buitendienstmedewerker voor Aviko Potato Frankrijk. Zijn vader zit nog fulltime in het bedrijf. Ze telen 57 hectare industrieaardappelen, 35 hectare Fontane en 15 hectare Agria voor Aviko Potato en 7 hectare Lady Amarilla. Deze laatste gaan naar Portugal en Spanje voor chips.

Met dat laatste ras stopt hij waarschijnlijk, vanwege haar gevoeligheid voor droogte en hoge input van meststoffen. “Het is eigenlijk net zo’n juffertje als de Innovator.”
In het najaar neemt Martinache een maand vakantie op om op het eigen bedrijf en in loonwerk bij enkele telers aardappelen te rooien. Hij heeft daar een nieuwe vierrijge Grimme Varitron voor aangeschaft, ingeruild op een tweerijige Dewulf R3060. De rooier is gelijk ook de enige nieuwe machine op het bedrijf.

De rest van de inventaris bestaat uit oudere, maar wel goed onderhouden machines. Dat doet hij om de kosten laag te houden. Alleen de rooier dus elke vijf jaar nieuw. Deze moet in korte tijd 220 hectare rooien, en dan kan hij zich geen stilstand veroorloven.

Fontane 42 tot 45 ton
De Fontane brengt dit jaar 42 tot 45 ton per hectare op. Dat is eigenlijk 5 tot 8 ton te weinig. “Bij deze opbrengst schrijft de opbrengst nog net zwarte cijfers, maar het houdt niet over. En dat al voor het derde jaar op rij. De Agria’s zitten rond de 45 ton, met een owg rond de 420 gram.

“Ik ga voor kwaliteit in plaats voor de kilo‘s. bemest ze bewust iets schraal, zodat het owg wat hoger is en de knol wat steviger. Agria kan lastig te bewaren zijn, zeker als het owg wat lager is.

De Fransman had dit jaar nog enigszins geluk met de buien. Sinds 20 augustus 100 millimeter, nog net op tijd. Een collega enkele kilometers verderop kreeg nagenoeg niks, en noteert opbrengsten van rond de 35 ton.

Martinache slaat alle aardappelen op in kisten, bewust niet los. Hij heeft verhoudingsgewijs veel kleine percelen, en zo zijn de aardappelen in de bewaring beter te scheiden. Stel dat er een probleem is in een perceel, dan blijft dat probleem in die partij en infecteert het niet de rest van de box.

37 tot 55 ton Fontane per hectare

“Waar we nu naartoe gaan, is een van mijn beste percelen, er zijn er ook die een stuk minder goed staan”, zegt Johan Watté. “Dit hier is de beste grond, lichte leemgrond. Beter dan deze kun je hier niet hebben. Het is hier ook droog en heet geweest, maar begin augustus was al een behoorlijk deel van de knollen in de maat.”

Watté teelt in Zwalm in de Vlaamse Ardennen 97 hectare Fontane fritesaardappelen. Hij is enigszins positief gestemd over de verwachte opbrengst. “In augustus hebben we zo’n 75 millimeter water gehad. Waar het loof nog niet weg was, zijn de aardappelen behoorlijk gaan groeien.“

“Ik denk dat ik tussen 37 en 55 ton per hectare kan gaan uitkomen. Dit perceel 55 ton. In normale jaren ligt hier de top op 60 ton per hectare. Nu gemiddeld richting 50 ton per hectare. Ik denk 5 ton boven de 43 ton netto van 2019.”

Twee keer bodemherbicide spuiten
Watté plantte tussen 16 en 24 april. ” Over de opkomst van het gesneden pootgoed ben ik opnieuw tevreden. Snijden scheelt € 250/ha aan pootgoedkosten. Om de aardappels proper te krijgen, moest ik door de droogte op de helft van het areaal twee keer bodemherbicide spuiten.”

Watté twijfelt er niet aan of hij aan zijn contractverplichtingen kan voldoen. “Per hectare is 37 + 2,5 hectare gecontracteerd. Die komen er zeker. De kiemremming wordt nog wel een uitdaging. Zonder mechanische koeling moet ik ze goed houden tot in juni.”

Uitgaand van gemiddelde grondkosten van € 1.000 over alle hectares (eigendom, kort- en langlopende pacht) ligt de kostprijs bij Watté op € 5.850 per hectare.

Aardappelen staan er prima bij

De Nederlander Geert Knottenbelt is farm manager op het Schotse landbouwbedrijf Luffnes Mains in East Lothian. Het bedrijf ligt aan het water, aan de Forth of Firth, een prachtige omgeving en goede grond voor aardappelen. Er is in deze hoek niet veel akkerbouw, op korte afstand beginnen de schapen. Op het bedrijf wordt 160 hectare aardappelen geteeld.

“We hebben in april droog en goed weer gehad, hoewel het wel koud was. In mei en juni is er nauwelijks regen gevallen, we hebben veel moeten irrigeren. Daarna kon je echter nauwelijks meer in de tuin zitten, wat wel prima weer was voor de knolvorming van de aardappelen. Phytophthora was wel een probleem in augustus. Hij heeft flink moeten spuiten.

Aardappelen tien dagen vroeger
Op dit moment ziet het gewas er prima uit, goede kwaliteit. Hij schat dat de aardappelen tien dagen vroeger zijn dan vorig seizoen. “Vorig jaar hebben we gemiddeld 52 ton per hectare kunnen oogsten, dit jaar komen we denk ik wel rond de 56 ton uit. Het verschilt wel erg, er zijn ook percelen met 48 ton.”

Het bedrijf teelt witte, rode en salade aardappelen, verschillende variëteiten zoals Maris Peer, Sylvana, Estima en Maris Piter. Afgelopen jaar zijn ze gestopt met fritesaardappelen.

We zitten te ver van de fabrieken vandaan en de contractprijzen waren niet goed genoeg.
“Ja, en dan de markt. Daar is dit jaar door corona veel te vroeg al te veel paniek veroorzaakt. De grote verwerkers gooiden de aardappelen overal maar neer waar ze ze kwijt konden. Het gaat de laatste tijd wat beter, fish-and-chipszaken en ook McDonald’s zijn weer deels open, maar je moet wel 45 minuten in de rij staan, dat helpt ook niet echt.”

“Wij telen de helft op contract; dat is dan met wat ze hier noemen de Medium Retail Price, geen vaste afnameprijs dus. Nee, over die markt kan ik me echt kwaad maken.”

Goed aardappeljaar in 12 uur weggespoeld

Frans Meerse teelt op lichte klei voor Agrico de tafelaardappelrassen Chateau, Gourmandine en Cerisa. De aardappelen zijn bedoeld voor het specialiteitsegment van Albert Heijn.

Dit seizoen begon erg droog voor de teler. “De grond was vrij hard en qua bewerking kreeg ik de grond niet naar mijn zin.” Op 10 april besloot Meerse een eerste keer te beregenen en twee dagen later pootte hij de aardappelen. Daarna bleef het droog.

Chateau en Cerisa deden het goed, maar Gourmandine kwam wat lastig op gang. Het groeiseizoen verliep voorspoedig. “Eind mei stond er een mooie ‘pruik’ op. De onkruiddruk was wel hoog en we moesten een keer extra spuiten.”

In juni besloot Meerse door de aanhoudende droogte een tweede keer te beregenen. De teler lag echter nog steeds op schema. Ook tijdens de natte julimaand en de hittegolf van begin augustus.

Aardappelruggen een grote pudding
“Het zou een topjaar worden. De ruggen waren goed gevuld, de maatsortering mooi uniform. Ik was tevreden.” Na de hittegolf beregende Meerse op 12 augustus een derde keer. Amper twee dagen later werd zijn bedrijf getroffen door een zeer lokale wolkbreuk. “De boel verzoop gewoon, zelfs de sloten liepen over.”

In 12 uur tijd viel er twee keer 55 millimeter. Kort erna kreeg Meerse nog eens 10 en 30 millimeter op zijn dak. “De aardappelruggen waren doorweekt, het was een grote pudding. Met vrienden hebben we de dag erna sleuven gegraven om het water weg te laten lopen, maar het land herstelde slecht. Ook het wisselvallige weer daarna hielp niet. Daar ben ik een paar dagen ziek van geweest.”

Meerse gaat de aardappelen in het weekend van 18 september rooien, maar de oogst zal schraal zijn. Hij verwacht 30% oogstbaar product; 15 ton per hectare. Alleen Cerisa lijkt het iets minder slecht te doen.

‘Dit jaar voorzichtig inschuren’

Thomas Küthen (40) teelt 42 hectare Fontanes in het Duitse Kempen (Noordrijn-Westfalen). Naast Fontanes teelt Küthen 12 hectare asperges, die hij via huisverkoop en rechtstreeks aan restaurants afzet.

Daarbij staat er een kas van 1,3 hectare op het erf voor aardbeien die Küthen via huisverkoop en de groothandel afzet. Het voordeel van deze drie takken is de risicospreiding, wat in tijden van een onzekere afzetmarkt, dit jaar voor fritesaardappelen, prettig is.

Voor oogst 2020 verwacht Küthen een hectareopbrengst van ruim 60 ton voor zijn Fontanes. De kwaliteit doet niet onder voor andere jaren. Het onderwatergewicht zit op 420 gram. Küthen: “Ik heb liever een onderwatergewicht van 380 gram; het wordt straks dus voorzichtig inschuren.”

Vorst begin mei
De eerste Fontanes zijn eind maart gepoot en 27 augustus doodgespoten met Quickdown. Omdat het gebruik van Reglone is weggevallen heeft Küthen ervoor gekozen om 8 hectare Fontanes dit jaar voor te kiemen om zo de rijpheid naar voren te halen, als test. Ziektedruk was er dit seizoen nauwelijks, wel haalde de vorst begin mei het voordeel van vroeg poten onderuit.

De hittegolf in juli/augustus met dagen van 38 graden heeft voor veel stress gezorgd in het gewas, wat later in de bewaring ongunstig kan uitpakken. Maar dat is afwachten. De Fontanes zijn vijf maal beregend om de groei erin te houden, want er is vanaf april tot begin september tussen 30 tot 35 millimeter neerslag gevallen in Kempen.

De bodem neemt water goed op geeft Küthen aan, vergeleken met meer zanderige gronden, waardoor per keer beregenen 40 millimeter is toegediend. De grond is goed en de beregeningscapaciteit is hoog, waardoor de opbrengst altijd prima uitkomt. Omdat Küthen één bewaarschuur heeft wil hij zijn schuur jaarlijks vol met aardappelen hebben.

Ook voor oogst 2021 verwacht hij het aardappelareaal stabiel te houden. Küthen: “Als ik komend seizoen de kans zou hebben om 5 hectare extra te poten, zou ik dat doen, omdat ik de aardappelen dan tot mei 2022 kan bewaren. Voor die tijd is er hopelijk een goed verkoopmoment.”

Minder angst voor een tweede golf

Louise Wright is aardappelteler in het Noorden van Lincolnshire. Zij is ook lid van het Potato Forum van de National Farmers Union. De hoofdmoot bestaat uit tafelaardappelen, voornamelijk Melody, maar ook een beetje Lanorma en Sapphire.

Tijdens het poten was het al droog, daarna viel er iets regen. Dat resulteerde in een diep goed ontwikkeld wortelgestel. “Beregenen kunnen we hier niet, we zijn afhankelijk van regenval. Phytophthora zijn we dit seizoen niet tegengekomen, vanwege en het mooie weer en de strakke spuitintervallen.”

Het loofdodingsmiddel diquat is er niet meer. “We zijn daarom wat zuiniger geweest met kunstmest tijdens poten. Hierdoor sterft het gewas aan het einde wat sneller af. Een deel van de grond is goed doorlaatbare, kalkrijke grond, maar een ander deel bestaat uit keiharde kleigrond. Dat geeft een mooie blanke schil, maar laat poten en dus een late oogst kan problemen geven.“

Veel land huren
“We rooien pas als de schil huidvast is. Daarom liever wat schraler bemesten en genoegen nemen met een iets lagere opbrengst, dan lang laten uitgroeien met het risico op gebagger tijdens de oogst. Het is ook zaak het land niet te veel aan gort te rijden. We huren veel land. Omdat we willen groeien, is het dus zaak zorgvuldig met huurland om te gaan.”

Een blanke schil en goede kwaliteit is een vereiste, om een nette prijs te kunnen krijgen. Daarom krijgen ze extra nutriënten in de vorm van bladbemesting, wat een blanke schil bevordert en schurft tegen gaat. Wat opvalt dit jaar is de verscheidenheid aan knolaantal tussen de verschillende percelen. De kwaliteit is echter overal wel in orde.

Wright denkt dat het een onvoorspelbaar afzetseizoen voor tafelaardappelen kan worden. Bij nieuwe lockdowns, nationaal of regionaal, bestaat de kans dat pubs, restaurants en schoolkantines wederom sluiten.

Het is dan maar afwachten of die aardappelstroom dan zijn weg naar diezelfde consument via de supermarkt vindt, of dat die consumptie deels wegvalt. Toch blijft ze positief. De tweede coronagolf is beter te voorspellen, en de retail en de consument zijn nu beter voorbereid.

Teleurgesteld in het ras Fontane

Alain Dequeker in Avesnes le Sec runt samen met zijn vrouw en schoondochter het akkerbouwbedrijf Scea du Marcleau. Het bedrijf omvat 250 hectare, met als specialisatie aardappelen. 100 hectare consumptieaardappelen (vers en industrie) en 30 hectare pootgoed. Afnemers van de industrieaardappelen zijn McCain, Aviko Potato (frites) en Nestlé (puree).

Noord-Frankrijk is dit seizoen wederom getroffen door droogte, maar rond Avesnes le Sec is het extreem droog. De buien rond 20 augustus trokken langs. Sinds begin april slechts 110 millimeter. Gevolg van het droge voorjaar is dat ook de bodemherbiciden slecht hebben gewerkt. Op de doodgespoten Innovator-percelen staan zodoende veel forse melganzevoetplanten.

Dequeker kan een deel beregenen. Hij heeft twee haspels, die elk zo’n 30 hectare kunnen nat houden. 45 hectare Innovators en pootgoed zijn zodoende beregend, de rest in andere gewassen die acuut water nodig hadden, zoals bonen.

Grote spreiding in opbrengsten
Het beregenen met bronwater is door de droogte ook iets aan banden gelegd. Zo mag niet meer op zaterdag en zondag worden beregend. Gelukkig was afgelopen winter nat en de grondwaterstand hoog, anders waren er volgens hem nog meer restricties gekomen.

De opbrengsten laten een grote spreiding zien. De Marabella’s voor de versmarkt brachten 60 ton op, wat best goed is. De vijfmaal beregende Innovators 50 ton per hectare. Markies noteert 38 tot 55 ton per hectare en het nieuwe ras Donata 40 tot 45 ton per hectare.

Hij heeft dit jaar ook voor het eerst Fontane staan. Deze hebben het laten afweten. Slechts 30 ton per hectare. “Ik ben teleurgesteld in dit ras, ik dacht dat ze beter bestand waren tegen droogte. Ze hadden ook een slechte start, waarschijnlijk zat er virus in het uitgangsmateriaal.”

In Frankrijk zijn tonnencontracten gebruikelijk. Hij heeft te weinig tonnen voor zijn Fontane-contract, maar van zijn afnemer mag hij dat compenseren met extra Innovators. Gevolg is wel dat hij nagenoeg geen overtonnen heeft. Maar goed, overtonnen brengen nu toch nagenoeg niks op, relativeert hij.

Overtonnen gaan haast gratis weg

In Niel-bij-Sint-Truiden in Belgisch Limburg telen Jo en Kim Biets 150 hectare aardappelen in een 1-op-4 of 1-op-5 rotatie. De helft is tafelaardappelen, de andere helft voor de verwerkende industrie. Daarvan wordt driekwart af land geleverd, 30 ton/hectare op contract, de rest vrij. 33 hectare Innovator gaat in de opslag. Daarnaast gaat 3.000 ton tafelaardappelen in de mechanische koeling.

Het is op de zandleemgrond zeker geen probleem om de vereiste tonnen te leveren. Er is 40 tot 45 ton per hectare gegroeid. Het enige probleem, vertelt Jo Biets, is wat ze voor de overtonnen krijgen. “We geven ze haast gratis mee, 1,5 à 2 cent per kilo.” De contractaardappelen brengen 10 tot 12 cent per kilo op in de leveringsweken 33 tot 35/36.

Hele nette opbrengsten
“Dit zijn hele nette opbrengsten voor deze grond. We hebben vroeg gepoot, eind maart, en er is toen ieder week wel 10 millimeter regen op gevallen. De aardappelen zijn goed op gang gekomen. De leemgrond hier heeft de potentie om 60 ton per hectare te leveren. Dat wordt dit jaar 40-45 ton. Tot aan de kilo’s moesten komen zijn de gewassen goed gegroeid, maar ze zijn vroeg stilgevallen.

Nicola is als gevolg van vocht en de lagere temperatuur eind augustus nieuwe scheuten gaan maken. Die hebben we doodgespoten. Net als enkele Innovator percelen, waren al zo goed als dood. Op twee nog groene percelen groeien hopelijk nog kilo’s bij.

Wat we wel zien, is dat hoe ruimer de rotatie hoe beter de aardappelen het juist deze zomer doen. Maagdelijke grond is beter, daarnaast zijn we steeds op zoek. Op onze eigen grond willen we het liefst maar eens in de vijf of zes jaar met aardappelen terugkomen.”

‘Vorst haalde voorsprong uit vroege aanplant’

Toni Hübecker (64) heeft een gemengd akkerbouw en mestvarkensbedrijf in Grefrath, Noordrijn-Westfalen, met 165 hectare akkerbouwgrond, waarvan 35 hectare vroege aardappelen en 45 hectare bewaaraardappelen. Samen met zonen Sebastian en Fabian en twee vaste medewerkers runt hij het bedrijf.

Het pootgoed voor oogst 2020 was al geleverd voordat corona uitbrak, waardoor het areaal niet is ingekrompen. Een derde van de vroege aardappelen zijn voorgekiemd en op 21 maart de grond ingegaan.

Vorst (rond 5 à 6 mei) heeft dit seizoen wat schade veroorzaakt. De aardappelen die het eerst zijn gepoot waren na de vorst namelijk de voorsprong kwijt. Omdat de potentie eruit was heeft Hübecker deze aardappelen uiteindelijk vier maal beregend. Beregenen kost veel tijd en geld; de dieselkosten zitten dit jaar al op € 35.000, exclusief kosten van de elektropomp.

Uiteindelijk zijn de vroege aardappelen 26 juni gerooid met een hectareopbrengst van zo’n 30 ton en een fijne sortering. Dat viel tegen, want normaal komt er zo’n 50 ton per hectare af. Deze premières zijn nog voor een redelijke prijs verkocht.

Schade toch beperkt
De kosten zijn voor deze aardappelen niet afgedekt, maar de schade is beperkt gebleven geeft Hübecker aan. De niet voor gekiemde vroege aardappelen haalden een opbrengst van 45 ton per hectare.

Naast premières zijn ook Fontanes gepoot op 25 april. Het is wederom een droog jaar, waardoor ook de Fontanes dit seizoen zijn beregend: zesmaal. Hübecker heeft vijf haspels, waarvan een fungeert als verlengstuk. De meeste percelen liggen in de buurt van een waterbron, maar voor sommige percelen moet er 2 kilometer aan leiding worden gelegd om te kunnen beregenen.

De verwachting is dat in deze regio de Fontane-opbrengst rond 60 ton netto per hectare uitkomt. De knolaanzet is voor Fontanes lager dan gemiddeld met zo’n dertien knollen.
Om de aardappelen goed te bewaren is goed spuiten met MH belangrijk, helemaal omdat het gebruik van CIPC niet meer is toegestaan. Ruim anderhalve week voor de hittegolf met temperaturen van meer dan 35 graden heeft Hübecker MH ingezet.

Deze timing lijkt goed te zijn geweest. Hübecker heeft wel zorgen om corona, maar de planning is om het fritesaardappelareaal stabiel te houden en net zoals andere jaren te focussen op een kwalitatief goed eindproduct.

Bron Boerderij