Aardappelteler Denys Statsenko verliet zijn bedrijf in Oekraïne toen de Russen het gebied bezetten. Nu de Russische troepen de regio verlaten hebben, gaat hij toch proberen aardappelen te poten.

Denys Statsenko is aardappelteler en teelt op zijn bedrijf Polisyka Potato Company jaarlijks ongeveer 250 hectare chipsaardappelen in het noorden van Oekraïne. “Op 24 februari om 08:00 uur kwamen de Russische tanks. Het was onverwacht, we konden niks doen”, vertelt hij. In tegenstelling tot veel van zijn collega-boeren heeft Statsensko geluk gehad. Het Russische leger reed slechts voorbij. Er werd bij hem niet gevochten en er werden geen bedrijfsmiddelen vernietigd of gestolen, zoals bij veel andere boeren wel gebeurde.

‘Russen maken alles kapot’

Het bedrijf van Statsenko ligt sinds de Russische inval volledig stil. Het is te gevaarlijk om het land op te gaan, vanwege het risico om beschoten te worden. ”We wilden eigenlijk aan de slag op het land, maar dat kon niet vanwege de veiligheid. Russen zijn onbetrouwbaar. Ze beginnen zomaar te schieten”, aldus Statsenko. Het Russische leger heeft zich inmiddels teruggetrokken uit het gebied tegen de Russische en Belarussische grens. “Ze zijn gevlucht naar eigen land”, zegt Statsenko. Zijn woede over de situatie is tijdens het telefoongesprek voelbaar. “De Russen maken alles kapot. Ze zetten alles 100 jaar terug in de tijd. Ze maken zelfs hun eigen land kapot, mede door de sancties die worden opgelegd vanuit de rest van de wereld.”

Focus ligt op overleven

Niet alleen het landwerk ligt stil. Ook de logistieke keten van de afzet van producten is stil komen te liggen. De aardappelteler heeft nog volop aardappelen in voorraad, die normaal gesproken worden geleverd aan 3 chipsfabrieken. De aardappelen worden nu waar nodig en mogelijk geleverd aan de bevolking of aan het leger. “De focus ligt op overleven en elkaar helpen, niet op geld verdienen”, zegt de ondernemer. Zelf heeft hij een veiliger onderkomen gevonden in Lviv, in het westen van Oekraïne. Bij zijn boerderij of in zijn kantoor in Kiev kan hij nu toch niets doen. Zijn familie is in veiligheid gebracht in Bulgarije. “Ze willen zo snel mogelijk terugkomen”, zegt hij. Stil zitten kan de ondernemer echter niet. Statsenko heeft in Lviv een locatie met inventaris gehuurd om kaas te maken. Hij probeert zo een nieuw bedrijf op te zetten. “Ik probeer alles aan te grijpen om iets nuttigs te doen. Anders word ik gek van boosheid”, zegt hij.

Transport weer mogelijk

Sinds enkele dagen is er in het gebied waar zijn bedrijf ligt weer enige vorm van transport mogelijk. “Maar we kijken echt van dag tot dag wat er mogelijk is. De situatie kan ieder moment weer veranderen.” Stratsenko gaat er nu van uit dat er eind deze maand aardappelen geplant kunnen worden op zijn bedrijf. Hij schakelt daarbij wel deels over van chipsaardappelen naar tafelaardappelen, omdat daar naar verwachting meer behoefte aan is. Het pootgoed regelde hij via een collega-boer. “We helpen elkaar waar we kunnen.”

De diesel die het Oekraïense leger samen met boeren uit een Russisch konvooi wist te halen, wordt ook onder de boeren verdeeld. Naast de vraag of er veilig gewerkt kan worden, zijn er zorgen of er meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen gebruikt kunnen worden. Dat is zowel logistiek als financieel een grote uitdaging.

Boeren in financiële problemen

Veel boeren hebben nog volle opslagen met graan en mais, maar kunnen het gewoonweg niet verkopen vanwege de stokkende export. “Daardoor krijgen ze ook geen geld binnen om productiemiddelen te kopen voor het nieuwe teeltseizoen. Door de oorlog verstrekken banken geen kredieten meer, terwijl 80% van de boeren afhankelijk is van een lening om zaaigoed, kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen te kopen. Ik heb op mijn bedrijf zaaizaad en pootgoed beschikbaar en ik kan diesel kopen en ik kan mijn personeel betalen. Maar ik kan ook geen kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen kopen. De oogst zal dus een stuk kleiner zijn en van mindere kwaliteit.”

Toch wil hij proberen zoveel mogelijk aardappelen te telen, al zal hij een aantal percelen ook betelen met een minder kapitaalintensief gewas als graan. “Maar ik ben gespecialiseerd in aardappelen, dus voor mij is het niet eenvoudig schakelen naar andere gewassen.” Hoe de teelt precies zal verlopen, is nog onduidelijk. “Eerst dachten we helemaal niet op het land te kunnen. Nu de bezetters weg zijn, gaan we het toch zo snel mogelijk proberen. Als de kredietmogelijkheden weer opengaan, kunnen we misschien zelfs wel bemesten”, aldus de aardappelteler en tevens voorzitter van de Oekraïense producentenorganisatie voor aardappelen.

Gevolgen wereldvoedselvoorziening

Doordat veel boeren geen gebruik kunnen maken van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, zullen de opbrengsten veel lager worden en van lagere kwaliteit zijn. Dat komt de productiedaling nog bovenop, doordat in gebieden gewoonweg niet geteeld kan worden. In het echte oorlogsgebied ligt de landbouwgrond vol met mijnen. “Ik verwacht dat maximaal de helft van het areaal gezaaid kan worden. De productiedaling in Oekraïne heeft gevolgen voor de hele wereld”, aldus Statsenko. “Rusland zal de export van granen verbieden en de export vanuit Oekraïne ligt ook nagenoeg stil, omdat transport bijna niet mogelijk is door de bezetting in de havens”, legt hij uit. Ondernemers proberen hun product nu per trein te exporteren, maar die capaciteit is ongeveer een vijfde van de capaciteit per schip.” De hogere kosten van het transport spelen volgens de ondernemer geen grote rol, omdat er geen alternatieven zijn.

Wegrennen of vechten

De komende weken verwacht Statsenko terug te gaan naar zijn bedrijf. Bang om terug te gaan is hij niet, al is het risico nog steeds groot. “Ik ben niet bang, maar boos. Heel erg boos.” Statsenko heeft zich ook aangemeld voor het leger en wordt mogelijk ook opgeroepen om te vechten. “Er is geen andere optie. Als de Russen winnen, heb ik niets meer. Dan hebben we geen regie meer over onze grond. Ik heb dus twee opties: wegrennen, of ervoor vechten.” De boer maakt zich grote zorgen, ook over Europa. “We hebben echt meer wapens nodig. Als de Oekraïners het Russische leger niet weten te stoppen, zullen ze ook Europa aanvallen. De hel die nu plaatsvindt in het zuiden en oosten van Oekraïne, wens ik echt niemand toe.”