De aardappelteler heeft nu de uitgelezen kans om hogere prijzen in de markt te bedingen, vindt Bert Timmermans, bestuurslid van de Northwestern European Potato Growers (NEPG) en voorzitter van de handelscommissie aardappelen van Verenigde Telers Akkerbouw (VTA). De aardappelprijzen moeten ook wel omhoog, want de kosten en risico’s zijn zo sterk toegenomen dat de teler geen marge meer heeft.

De tarweprijzen zijn op dit moment hoog. De akkerbouwer heeft daarom weer wat te kiezen. Afnemers weten dat ook en zullen met hogere prijzen moeten komen om hun grondstofproductie veilig te stellen. Akkerbouwers moeten zich daarom sterk maken om deze positie te gebruiken voor betere prijzen in de markt, vindt Timmermans.

Op dit moment zitten we in een achtbaan, stelt de akkerbouwer. “Alles komt op ons af. Klimaat, emissie, corona, maatschappelijke eisen en kostprijsstijgingen. We zijn in de perfecte storm beland.” Hij wijst op een bekende uitspraak van Winston Churchill: ‘Never waste a good crisis’. Daarmee wil hij zeggen dat je een minder leuke periode moet gebruiken om er beter van te worden.

Marges krap tot minder dan nul

De risico’s in de aardappelmarkt zijn de laatste jaren druppelsgewijs toegenomen, waardoor marges krap tot minder dan nul zijn geworden. Het wordt tijd dat de boeren zelf hun keuzes gaan maken, geeft Timmermans aan. Het weer is extremer geworden en daarmee is het risico voor de teelt groter. Met lagere opbrengsten door waterschade of droogte komen sommige bedrijven al jaren niet goed door. “Hoe sta je ervoor? Welke keuzes maak je als boer om niet afhankelijk van de bank of afnemer te worden, aangezien de contractprijzen marginaal zijn?”, vraagt Timmermans zich hardop af.

De faalkosten van de hele keten worden bij de teler op het bord gelegd. Dat begint te schuren

Vroeger gingen boeren die in de verdrukking raakten in een coöperatie zitten om een statement te maken. “Nu zijn de boeren ‘ondernemers’ geworden, maar moeten ze wel zelf de juiste koers uitzetten. De industrie investeert, breidt verwerkingscapaciteit uit en vraagt daarmee de boeren met zich mee te groeien. Maar kostendekkende contractprijzen bij teeltuitbreiding zitten er nog niet in. Terwijl de faalkosten van de hele keten bij de teler op het bord worden gelegd. Dat begint te schuren.”

Kritisch op afzetzijde

De kosten stijgen enorm op allerlei vlakken: meststoffen, machines, gebouwen, arbeid, energie, kiemremmers, om er een paar te noemen. Boeren moeten zelf goed rekenen om de hogere kosten vergoed te krijgen. Telers zijn heel intensief bezig. “Er wordt ‘gemillimeterd’ om de opbrengst een kilo te verhogen, maar met de afzet worden de aardappelen te makkelijk meegegeven. Steek meer moeite in de afzet”, zegt Timmermans.

Zeg tegen je afnemer: dit kosten mijn aardappelen. Daarvoor mag je ze hebben, anders niet

De vrije markt is niet eenvoudig, omdat het aandeel frites steeds groter wordt in verhouding tot consumptieaardappelen. En er zijn weinig afnemers en veel aanbieders. “Om niet als speelbal te worden gebruikt moeten telers nu de kans pakken. Een niet te groot areaal is daarbij noodzakelijk.” Dit jaar laat bij uitstek zien dat areaalbeheersing noodzaak is wil je niet te afhankelijk van de industrie worden, geeft Timmermans aan. Want ondanks een matige oogst zijn de prijzen nog maar heel gewoon. Telers moeten een steviger economisch fundament voor zichzelf creëren. “Zeg tegen je afnemer: dit kosten mijn aardappelen. Daarvoor mag je ze hebben, anders niet.”

Hoge prijzen graan en suiker biedt kansen

Het positieve van de perfect storm waar we in verkeren, is dat de graan- en suikerprijzen enorm zijn gestegen, zegt Timmermans. De voorzet om het tij te keren is daarmee gemaakt. “Boeren kunnen terug in de traditionele teelten. De teler moet alleen zelf de bal inkoppen en zich krachtiger tegen de afnemer opstellen en zo meer regie nemen. Daarom is het ook belangrijk dat telers hun prijzen blijven melden bij de beurs en VTA, want dit speelt door in de marktvorming. Maar ook in de afrekening van de aardappelpools en meeleveraardappelen.”